weknow

Kijk maar uit Als ik naar je profielfoto kijk, krijg ik spontaan al trek.

Als je de beschrijving leest, Koen, zie je dat de mazen voor de speciale types steeds kleiner worden. Ik denk dat je met type K bijna alles weghoudt of grotendeels weghoudt. Dit soort gaas gaat wel een jaar of 5 minstens mee (waarschijnlijk wel meer) maar je moet het goed bevestigen. Eventueel spannen over bogen (hoewel ik het vaak ruim leg bij jonge planten, het is licht spul, en dan kan het meegroeien.) En de randen goed vastmaken (ingraven of met stenen of metalen palen die het aandrukken aan de bodem) En als je het niet gebruikt even schoonmaken en opvouwen. Als je kijkt wat allerlei bespuitingen en zo kosten (als je dat al zou willen) is het eigenlijk wel economisch...de kans op mislukking door allerlei belagers is veel kleiner (en als je het goed doet en op tijd bent vaak nihil). Maar laat vooral ook wat anderen hun ervaringen vertellen met dit soort gaas!!

Gokje: Overal in Europa nu terreur-alarm en dus doet douane ook extra haar best met waar het wettelijk mag (aan de grens) pakketten controleren. (Steekproef? Systematisch?) Netjes dat ze je nog verwittigen trouwens. Zullen na openen snel gezien hebben dat alles in orde is. Strikt genomen kunnen sommige zaden giftig zijn en sommige meststoffen in springstof worden gemengd. Vind het zo gezien dus niet heel gek dat ze even gekeken hebben...... (Of.....er was een douanier die ook een nieuwsgierige moestuinliefhebber is )

Marieke-en-France schreef: Even laten zien is het handigste, dus heb ik de link naar de online-catalogus van een bedrijf dat een behoorlijk assortiment verkoopt. https://www.zaadhandelvanderwal.nl/nl/shop/netten_gazen_protectienetten Even doorscrollen naar rubriek 2: ant-insectengaas. Daar staan verschillende types. Type K is het meest voor algemeen gebruik en zal voor mineervlieg meestal wel voldoen in de praktijk. Er is een soort (type M) speciaal voor mineervlieg. En dan zijn er nog de zeer goedkope (maar wat minder duurzame) nylon vitrage gordijnen van Ikea (Type Lill. 2stuks 2,70 x 3,00 voor...heb ik begin dit jaar nog betaald...3,50) Zo een afgedekte bedden ziet misschien niet mooi uit, maar is wel heel effectief tegen nogal wat insecten (en vogels) op behoorlijk wat teelten. Nog een klein voordeel is dat het onder zo een gaas wat warmer blijft en felle wind wordt afgezwakt.

Hutspot uit eigen tuin. Met eigen aardappelen, wortels en uien.....? Helemaal toppie en lekker! (Dat is toch wat een "Ollander"onder hutspot verstaat...? Als Limburger noemden we dat wortelstamp en hier in Zeeland nu klinkt het als pee-kluts?)

Helaas woon je wat ver, Persica. Maar die mooie roodbladige perzik.....weet je daar wat meer van? Je noemt geen ras...en ik kende dit helemaal nog niet......

Zit er ook niet heel erg mee. Bedjes tamelijk onkruidvrij houden met schoffel of klein handhakje is leuke routine en ik doe regelmatig een rondje ook om bovenaan grond even net los te maken. Omdat ik mest van elders haal als aanvulling op wat ik zelf heb aan compost-ingrediënten, zit er altijd wel wat in. Paarden, ezels, schapen, ganzen, konijnen en kippen die los lopen eten ook planten met zaad. Gelukkig gebruikt de zorgboerderij waar ik het haal ook veel stro e.d. Wat uit (vooral de gewone) eigen tuin duidelijk zaad kan bevatten gaat meest in een scharrelhoop in de kippenren. Die zijn heel effectief op alles wat kiemt en af en toe is het kippenfeest...ga ik er eens met de spitvork te keer. Maar soms is er ook een verrassing. De phacelia-groenbemester is vorige winter niet bevroren en in april gaan bloeien. Ik had hem lang laten staan en toen alsnog in de compost gedaan. De onlangs uitgestrooide compost is meteen rijkelijk voorzien van groenbemesting op de bedjes waar ik er zelf nog geen gezaaid had.

In ieder geval is het nu in november geen stikstofprobleem! De groei is door kortere daglengte en lagere temperaturen afgenomen en min of meer gestopt. Bemesting van buxus (die redelijk wat lusten) gebeurt tussen maart/april tot uiterlijk in augustus. Houdt bovendien van een wat alkalische bodem. Zelf geef ik compost, gedroogde koemest en af en toe een handje kalk en mulch met blad in het najaar aan een buxushaag en - hoewel ik volstrekt geen liefhebber ben van buxus - lijken ze het goed te doen. Er bestaan variëteiten die geheel of redelijk resistent zouden zijn tegen de gevaarlijkste aantastingen. Vooral de schimmelaantastingen Volutella en Cylindrocladium zijn gevreesd en kunnen alles ziek maken. In zo een monocultuur als op de foto zou dat flink kunnen huishouden. Vaak wordt dan naar spuitgift gegrepen (blijkt zelden de oplossing!) maar misschien moet je eerst en vooral denken aan een bodemgezondheid die de buxus op een natuurlijke manier sterk maakt tegen deze bedreigingen......

Warmte is voor een "echte" compostering niet nodig. Als je die kunt krijgen is dat wel fijn omdat deel van het evt. onkruidzaad en bepaalde verkeerde schimmels erdoor gedood worden. Voor de rest geeft een langzame omzetting (samen met wat jij doet) ook een goede compost. Zo te lezen aan je verslag is de compostering al redelijk op gang en gevorderd. Warmte kun je vooral in de eerste dagen verwachten dat je de hoop opzette. Daarvoor moet er ook voldoende (maar niet te veel!) vocht zijn en de hoop moet een behoorlijk volume hebben. Het zijn vooral de actieve bacteriën in het groene deel, die een - vrij korte - warmtetoename veroorzaken....na enkele dagen zal de temperatuur alweer gaan dalen (meteen daarna nog eens omzetten, kan een 2e mindere temperatuurverhoging geven). Hogere temperaturen dan een graad of 60 zijn ongewenst...dan ontstaat er schroeien...tegen verbranding aan. Waaraan het dus zou kunnen liggen: - te kleine hoop of zeer geleidelijk gemaakt waardoor geen massa die makkelijk warm wordt? - te droog? (Ook te nat of te veel grond of te grote luchtgaten door zeer grof materiaal houden opwarming tegen) - Relatief weinig vers groen materiaal? - Je hebt het gemist....?

In plaats van emmers kun je ook pvc rioolbuizen met een behoorlijke dikte en ca. 25 a 30 cm lang nemen of grote bloempotten van 15 liter en meer en die ingraven. Heeft als voordeel dat als de planten groot worden ze voedsel en water uit de bodemomgeving kunnen halen. Eventueel per jaar wat opschuiven, geeft ook al wat verlichting op het gebrek aan wisselteelt. Mijn kasje heeft geen heel diepe fundering, waardoor vlak langs de rand planten ook een optie is...de wortels groeien deels in de grond buiten de kas en halen daar ook water en voeding. Mulchen met compost (zie daarvoor andere topics) helpt behoorlijk de ziektedruk in de moestuin te verminderen. Ik denk dat het vooral ook goed kan doen voor bodemziekten/gebreken als gevolg van weinig teeltwissel in een kas. Ik heb mijn kasje vanaf begin dit jaar, maar pas dit hier ook toe. Dus voor mij geen potgrond bovenop maar een stevige laag compost. In jouw geval zou je de oude stalmest ook als mulch kunnen gebruiken in plaats van compost. Als ze echt verteerd is, stinkt ze niet meer en kun je ze als een vorm van compost beschouwen. Verder de bodem vooral met rust laten, zodat het bodemleven zich goed kan opbouwen. Want dit bodemleven zorgt dan voor gezonde grond en helpt je planten gezonder te houden. Misschien dat je met dit soort maatregelen de noodzaak voor zware ingrepen, zoals alles vervangen, veel minder kunt houden. Omdat komkommers een vochtiger klimaat en aanzienlijk meer water vragen, zou ik in de kas toch een apart stuk geven en jaarlijks een soort roulatie toepassen. Paprika's gaan prima in relatief kleine potten en emmers....dus door die daarvoor te gebruiken, gun je de bodem van dat stuk van je kas een relatief rust-jaar voor de intensieve teelt van vruchtgewassen. Denk verder eens aan fruit in zeer grote potten (verplaatsbaar!) om toch ook iets anders in je kas te kweken: als je kleinblijvende boompjes kiest en ze smal snoeit (bijv. een snoervorm) blijft je kas flexibel en kun je ook (van plaats) wisselen.....druiven, perzik, nectarine, blauwe bes, aardbei en framboos, zure kers zijn wat opties.

Zoiets ja... Maar in mijn geval ben ik al van eentje behoorlijk teut en produceer maar weinig meer.

De enige die het zeker kan weten is Willy zelf natuurlijk! Ik ben enkele keren in zijn tuin geweest en heb wel redelijk gevolgd wat hij in de loop der jaren verteld heeft op dit forum. (Nogmaals: Ik kan het mis hebben!) Maar ik heb nooit maar de indruk gehad dat deze tuin niet heel goed gevoed werd. Niet uit wat ik zag en niet uit wat Willy allemaal vertelde dat hij als plantenvoeding gaf. Heb er steeds vooral opvallend grote en dikke gewassen zien staan (bijv. joekels van pastinaken). Ook herinner me de trieste aanblik van een soort sterk bemeste grond die voor in de serre was gehaald ergens en waar niets in wilde groeien en zelfs bijna niet kiemen. Het gaat er natuurlijk om dat Willy, die momenteel wat in de put lijkt te zitten met het gevoel dat het allemaal niet (meer) zo groeit als hij zou willen, verder komt en zijn gewassen het goed doen. Met wat ik weet zou ik hetzelfde advies nogmaals geven...als ik met jouw situatie zou zitten, zou ik vooral willen een nieuwe start maken en een veilige weg kiezen. Vandaar dat "dieet".....: niet weer van alles op die tuin gooien op goed geluk, zonder te weten wat er precies aan de hand is, maar een jaar even pas op de plaats en goed kijken hoe verschillende gewassen (Willy heeft kennis en ervaring genoeg om goed te beoordelen hoe diverse gewassen groeien en hun behoeften te kennen!) het dan doen.....met zo nodig wat voeding waarmee je weinig kwaad kunt doen omdat het mild en langzaam werkt achter de hand om bij te kunnen sturen. Ik weet niet waar op de vrees dat er een enorm kalium teveel zou zijn in zijn tuin, dat de slechte groei veroorzaakt, precies gebaseerd is. Voor zover ik zijn manier van bemesting ken, zie ik daar in geen echte oorzaak voor. Bovendien is kalium nu net die voedingsstof die na 1 jaar voor een groot deel uit je bodem verdwenen is en dat op zandgrond nog in extra sterke mate (tenzij je een behoorlijke organische basis in je bodem hebt, die een gezonde beschikbaarheid kan verzorgen). Mocht dit echter het probleem zijn (en Robo geeft terecht aan wat er eventueel op zou kunnen wijzen), dan zou het door mij voorgestelde "dieet" al een heel groot deel van de oplossing moeten zijn.....de kalium die er dan in 2015 te veel zou zijn, is in 2016 al veel niet meer aanwezig. Ik wil nog even ingaan op wat Casenada zegt. Verschillende mensen (hoveniers, tuinliefhebbers) zullen ongetwijfeld een situatie verschillend kunnen beoordelen en dus verschillende adviezen kunnen geven. Het gaat toch niet om een wedstrijd voor eigen eer omdat jij gelijk zou hebben en een ander niet?....Ik snap dat niet! Wat heb je daar aan? Waar je verder mee komt is luisteren naar verstandige dingen die een ander zegt. Daarvan kun je leren en tot betere beoordelingen en adviezen komen. In dit geval Willy verder helpen. Wat je schrijft over (zogenaamde?) fosfor-tekorten heb ik ook wel eens gehoord. Het geldt met name voor de gangbare landbouw en de manier van werken daar. Het helpt dan overigens weinig tot niets om er dan maar een hoop fosfor extra op te gooien, aangezien de meeste gewassen het niet voldoende kunnen opnemen. Hier is de manier van werken gericht op bodemgezondheid en laten floreren van bodemleven sterk in het voordeel in een verzorgde en levende bodem veel minder fosfor nodig is aangezien de bodemorganismen ervoor zorgen dat het veel effectiever gebruikt wordt. Je kunt alles in twijfel trekken...met ergens wel in een boekje over geschreven....maar we willen ook graag verder, iets opbouwen. En Willy zit vast, vraagt om advies om verder te kunnen. Daar moeten we het doen met de kennis en ervaring die wel beschikbaar is en ons redelijk lijkt. Of bedoel je echt dat ...omdat ene meneer ergens over een vrij algemeen fosfor tekort schrijft.... Willy zijn tuin zomaar beter wordt met een flinke dosis beendermeel (zit veel fosfor in) o.i.d. en heb jij zelf al ladingen fosfor op je tuin gegooid om aan hetgeen je naar voren brengt zelf op te lossen? Tuurlijk is er veel wat we niet begrijpen en nog niet kennen en tuurlijk moeten we vragen blijven stellen bij wat we misschien te makkelijk als "juist" aannemen. Maar als je steeds alles volledig in vraag stelt, kom je nooit tot iets zaaien en oogsten.

Leuk Jorieke! Ben benieuwd naar je smaakoordelen. Pompoensoorten kunnen nogal verschillen in substantie of smaak....ga je (of "we"...= mensen die met je meedoen) daar speciaal rekening mee houden?

Eerlijk gezegd, Willy, is mijn vermoeden dat je manier van bemesten (met compost, stalmest en vooral ook nog die kippenmest) eerder tot een overdosis aan fosfaten in je bodem leidt, dan een onwerkbaar hoog kalium gehalte. Maar vanaf de zijkant, alleen afgaand op wat je links en rechts op het forum vertelt of ik persoonlijk van je opvang, is het natuurlijk wat koffie-dik kijken van mij. Als ik me goed herinner heb je zandgrond....? (Want bij kleigrond zou ik veel meer durven vertrouwen op de grote tolerantie die het heeft voor tekorten en te velen...omdat het veel kan binden (tot een max) en als reserve vasthouden. Daar zou ik vooral een jaar NIKS doen...om waarschijnlijk te bemerken dat het allemaal toch best wel goed groeit, behoudens misschien enkele zeer veelvragende gewassen die wat minder kolossaal kunnen uitvallen...dus wel oogst, maar geen enorme van die veelvraten. So what...? En nu weer een lading gesteentemeel en kalk er op gooien....? Het lijkt me een volkomen slag in de lucht. Nu is alle te veel niet goed. Stel iemand heeft heel veel gegeten en nogal vet, voelt zich opgeblazen.....helpt het dan om er nog een extra lading fruit of magere yoghurt extra bij te eten als oplossing? Als ik jou was zou ik je tuin een soort dieet geven ( is niet hetzelfde als laten "verhongeren" ) maar vooral heel kalm aan met van alles er op gooien. Omdat zandgrond weinig vasthoudt zullen te-velen al vrij snel verdwijnen. Voor kalium wordt uitspoeling niet als een groot probleem gezien in milieu-opzicht. Fosfaten te veel is erg slecht voor het milieu en nog veel slechter voor de groei dan - op zand - een mogelijk tijdelijk kalium teveel. Mijn advies....ik weet dat je het misschien flauwekul zult vinden ...is je toch een jaar te beperken tot heel weinig en alleen zachtwerkende vormen van bemesting en die alleen toe te dienen als je tijdens de groei duidelijk ziet dat er een tekort is. Het beetje compost dat je ZELF op de goede manier maakt (nu dus even niet een karrevracht van het nog dode spul van het containerpark dus) bovenop waar de planten om iets vragen en bijv. een zakje gedroogde koemestkorrels om hier of daar een handje bij te strooien waar je ziet dat anders de groei stil zou staan. Daar kun je geen verder kwaad mee doen dan ...waar nodig de planten even wat verder mee helpen...en voor de rest laat de bodem zichzelf wat herstellen. Een dieet dus, van niet nog weer een hele dosis (ander) eten geven, maar hooguit kleine hoeveelheden goed verteerbaar spul totdat de overvoedings-verschijnselen zichzelf grotendeels vanzelf gaan oplossen.

Ik moet me steeds inhouden om niet tussendoor te reageren. Zou eerst mijn verhaal moeten afmaken en voorkomen dat er allerlei detaildiscussies ontstaan waardoor het overzicht er niet komt. Even zondigen toch maar tegen mijn eigen voornemen en reageren, naar beste kunnen, op de CMC-compostmethode die Windindewilgen naar voren brengt en enkele reacties daar op. In mijn verdere bijdragen zal ik - totdat ik van anders overtuigd ben - op het standpunt staan dat alle goed gemaakte compost voldoet. Om de gewenste omzettingen te verkrijgen en een resultaat waarin voedingsstoffen worden "opgeslagen" in een groot aandeel stabiele koolstofverbindingen, is het nodig dat er voldoende stikstof en koolstof aanwezig is (in vormen die door micro-organismen gebruikt of gemaakt kunnen worden uit het verterende materiaal) en daarnaast ook zuurstof (lucht....uit de omgeving) en water (deels uit verterend materiaal, deels op andere manier). Zorg dus dat je in een min of meer gunstige verhouding "bruin" (voor de koolstof vooral) en "groen"(voor de stikstof vooral) in je composthoop/bak/vat hebt; dat je voor zuurstof zorgt (losse opbouw, luchtgaten, omzetten of de roerstok....) en dat het voldoende vochtig en niet te nat is......dan kan het eigenlijk niet fout gaan. Dan ontstaat er niet alleen verterend organisch materiaal, maar nog iets extra's ... COMPOST...langdurig gebonden en voor bodemleven toegankelijke koolstof waarin tevens een aanzienlijke voorraad voedingsstoffen voor handen is. Als het proces echter niet een min of meer evenwichtige toevoer van koolstof en stikstof verschaft, te weinig lucht er bij kan of de massa te nat is ontstaat niet echt compost of kunnen er zelfs ongewenste chemische verbindingen ontstaan. Te droog werkt vertragend of het doet niets. Of je nu denkt of werkt met de Mango-principes van Velt ( https://www.moestuinforum.nl/compost-hoe-lang-heeft-het-nodig-t7608-10.html) doet wat Vlaco adviseert (http://www.vlaco.be/kringloop-tuinieren/thuiscomposteren), de niet eens zo uitgebreide aanwijzingen van Charles Dowding m.b.t. het maken van compost opvolgt of de meer gesofisticeerde werkwijze van Jeff Lowensfell's "Teaming with Microbes", vertaald door Marc Siepman als "Het bodemvoedselweb" ...en er zijn nog een hele reeks andere goede handleidingen te noemen....allemaal geven ze een prima eindproduct. Zo ook de al oude CMC-methode, die sterk verbonden is met de antroposofische beweging en biodynamisch tuinieren. Voor de kwaliteit van de omzetting als zodanig maakt de snelheid van het proces niet zo veel uit. En ook de noodzaak om hoge temperaturen te halen is niet zo zeer van belang voor het al of niet goed lopen van de omzettingsprocessen als zodanig, maar kan gewenst zijn om ziekteverwekkers te voorkomen of de verspreiding van (onkruid)zaden via de compost. Dat CMC, vrij grootschalig en met speciaal ontwikkelde machines waarin veel geïnvesteerd is, heel arbeidsintensief in ruim 2 maanden voor prima compost zorgt. Ja! Mijn commentaar op deze methode: Mijn moeder wilde alleen maar bakken met Blue-band margarine omdat die alleen zo goed en lekker zou zijn. Ik bak gerust ook met andere margarine een cake of koekje. Hoe het zit met CO2? Eerlijk gezegd vond ik de beschrijving van wat CMC-compostering zou zijn in de link naar de Meander niet eens zo duidelijk. Beschrijvingen van methode (en resultaten in opgegeven waarden) zijn bovendien zeker niet overal identiek, zeker als je ook buitenlandse sites raadpleegt. Dit vind ik zelf een vrij duidelijke in Het Nederlands. http://www.cupcompost.nl/cmc.htm Eerlijk gezegd snap ik het stukje dat Robo aanhaalt ook niet zo goed: Maar als ik het opvat als: "Zorg ook door later af en toe te blijven omzetten voor voldoende zuurstof i.p.v. alleen CO2 die ontstaat, omdat er anders onvoldoende opbouw van gewenste complexe verbindingen gebeurt....de compost niet "stabiel" kan worden, geen echte compost dus". De strikte scheiding tussen een afbraakfase en een opbouwfase waarin moleculen gerangschikt worden in complexe verbindingen komt op mij wat "schools" over..."oei, als we ons niet precies aan het recept houden zou het fout kunnen gaan"....die processen gaan meer geleidelijk en niet zo strikt gescheiden. Maar voldoende frisse lucht is steeds nodig, want wat niet echt wordt gebonden, zal direct of binnen afzienbare tijd alsnog vrijkomen als snelle voeding of worden uitgestoten of uitgespoeld zoals bij een gewone vertering van organisch materiaal.

Preimineervlieg. Een vrij recente en snel oprukkende aantasting. Onder gaas telen helpt in ieder geval zeer goed.

Ongeveer 4 jaar geleden ben ik begonnen met het consequent (en bijna alleen) voeden van mijn moestuin met compost. Zo een keuze komt niet uit de lucht vallen. Ik deed het vanuit een beredeneerde verwachting dat het goed zou werken: goede opbrengsten en gezonde gewassen. Bovendien is het ecologisch aspect voor mij essentieel. Een moestuin heeft weinig zin, als het een aantasting van het milieu zou zijn. Als het die meerwaarde niet heeft, kan ik beter naar de supermarkt gaan en mijn tijd anders besteden. Een volleerde tuinier ben je nooit. Maar ik zou me zelf op dat moment niet als bepaald deskundig omschrijven. Ik heb altijd getuinierd, altijd gekozen naar beste vermogen voor een biologische aanpak en dat ook wel wat gevolgd en ook diverse moestuinen gehad naast de "natuurlijke tuin" die we aan huis hebben. Maar een gezin met opgroeiende kinderen en werk waarvoor ik vooral leefde maakten dat tuinieren een aangename, bezigheid was als ik eens wat tijd over had en die er vaak bij inschoot. Mijn laatste "echte" moestuin dateerde al weer van een 20 jaar geleden, maar in onze tuin aan huis waren er wel altijd fruitbomen en -struiken en de laatste jaren een hoekje van een 10m2 met wat groenten en kruiden. Compost heb ik op kleine schaal altijd gemaakt en de 2 compostvaten die ik 40 jaar eerder kreeg en won zijn altijd meeverhuisd en gebruikt. Ik had geluk. Toen ik een jaar of 4 geleden op het werk werd afgedankt, te oud en eigenwijs in mijn vak om nog echt kans te maken op een andere baan zo bleek gaandeweg, viel er een gat. We kregen een kleine erfenis en konden ermee op enkele stappen van ons huis een stukje grond van 180m2 kopen, dat al 5 jaar braak lag en voordien heel lang als - bepaald niet biologische - moestuin was gebruikt. Ik kon terug plezier en een drive vinden in planten, groenten, fruit en heb me daar op gestort, naar de aard van dit beestje. Buiten bezig in de tuin, de nieuwe moestuin vruchtbaar maken en dat echt onder de knie krijgen en ook nog enkele dagen per week bezig zijn bij mijn zwager die op 2 ha. een verwaarloosd bos en een maagdelijk stuk landbouwgrond bezit en me vroeg om dit voor hem te beheren: ontwerpen, aanleggen en onderhouden tot een soort natuurlijk parkbos. Maar ook de nodige kennis en vaardigheden en ervaring verwerven om dit goed en succesvol te doen: Lezen, conferenties, tuinen en projecten bezoeken, deskundigen raadplegen.....alles dat mijn honger naar kennen en begrijpen en mijn drive om er iets goeds en duurzaams van te maken maar kan voeden en verbeteren. Compost maken en gebruiken is in dit verhaal een constante, dat heb ik steeds gedaan. Maar de keuze/stap om van compost nagenoeg de enige vorm van bemesting te maken heb ik pas de laatste jaren zo gemaakt gemaakt en lijkt me nog steeds een uitstekende manier. De bronnen hiervoor zijn de volgende en ik zal ze in navolgende bijdragen een voor een (ook wat kritisch) bespreken. 1. De ervaringen en waarnemingen in de mini-moestuin in onze gewone-tuin-aan-huis gedurende 5 a 6 jaar, die (toen nog vrij toevallig en niet beredeneerd/onderbouwd) alleen met compost en zonder meer grondbewerking dan een cultivator of schoffel werd verzorgd. Na 2 a 3 jaar hier zo een beetje alleen maar de compost te gebruiken die ik zelf maakte, groeiden de paar gewassen die ik elk jaar zaaide of plantte beter dan ik ooit in mijn eigen moestuinen had gezien. Het stukje was te klein ( 7 a 8 m2) om te spitten...dus alles aan wieden en grondbewerking gebeurde vanzelfsprekend met de hand, een schoffel of een kleine 3-tand. 2. De no-dig-methode van Charles Dowding, waarop Jorg me attendeerde en die er simpelweg op neer kwam....zorg voor een gezonde bodem door een flinke laag compost bovenop je grond te brengen , het eerste jaar veel (8 a 10 cm.) en de jaren erna minder (3 a 4 cm) en veel meer is niet nodig om een gezonde bodem te krijgen, die zorgt voor de groei van al je groenten. 3. Literatuur (en steeds meer verschijnende detailstudies van her en der hierover) over bodemvruchtbaarheid door aandacht voor bodemleven. Door de gerichte zorg voor een hoog gehalte aan een soortenrijk en gevarieerd bodemleven bouw je aan de voorwaarden voor langdurig goede en ook gezondere groei van de planten in je tuin. 4. In het nieuwste Handboek ecologisch tuinieren van Velt worden heel veel bladzijden geschreven over compost en daarmee samenhangend over bodem en bemesting. Velt maakt ook de keuze dat het systematisch toedienen van compost de belangrijkste vorm van bemesting is van een moestuin. Er is een heel rekenmodel uitgewerkt over hoe met behulp van compost een moestuinbodem voedzaam gemaakt kan worden, maar ook ongewenste overbemesting door te lang en te veel compost toe te dienen voorkomen kan worden. Nadat dit Handboek in nov. 2014 verscheen zijn er nog aanvullende artikels in het verenigingstijdschrift "Seizoenen" over verschenen. Geen makkelijke stof en een hele studie om je dit allemaal eigen te maken...en niet alle antwoorden op vele nieuwe vragen zijn hier (zomaar) te vinden...heel veel aannames die in de praktijk heel variabel kunnen zijn ....waardoor de weg naar de praktijk van vele moestuiniers helaas nog vrij lang is.....dat is allemaal terechte kritiek. Maar de enorme verdienste van de schrijvers van deze hoofdstukken is dat alle (en dat zijn er veel) variabelen die de vruchtbaarheid en gezondheid van je moestuin bepalen in samenhang met elkaar worden gezien en je kunt berekenen hoe je in heel diverse situaties optimale oogsten in je moestuin kunt bereiken, zonder negatieve effecten op het milieu.

Of zoiets bestaat?? Misschien in een of andere winkel met specialistische laboratorium benodigdheden (voor een specialistische prijs)? Laat ik even proberen mee te denken. 1. Is die 25 graden helemaal nodig? In mijn ervaring niet echt. Ik heb in het werkgedeelte van de woonkamer een zwarte lichtdichte box, die weer in een gesloten kast staat. Die gebruik ik tot hier toe voor: diverse oesterzwamsoorten, beukenzwam en shi-take en dat gaat prima. Hij heeft dus een vrij constante temperatuur en varieert niet zo snel mee met de temperatuurwisselingen in huis. Temperatuurregeling in onze woonkamer met centrale verwarming: boven de 18 graden blijft die uit; anders staat ze op 20 a 21 graden max. en 's nachts gaat ze helemaal uit en wordt het 14 a 15 graden minimum. Het gaat misschien iets minder snel, maar het gaat hiermee goed. 2. Plekken waar het constant wat warmer is in je huis is bovenop apparaten die altijd aanstaan. Koelkast (geeft aan achterkant warmte af om te koelen) of bijv. een t.v., videospeler of audio-installatie in slaap-modus. Hier zal het altijd wat warmer zijn dan in de rest van de ruimte en vraagt geen extra energie. 3. Kun je iets maken/bouwen van een (evt. 2e hands) terrarium of aquarium met bijhorende verwarming? Dieren daarin hebben ook een temperatuur nodig vaak in de buurt van 20 a 30 graden..... Ook zou je nog kennen denken aan een (evt. verduisterde) doos of bak of zaaikasje op een verwarmingsmat zoals die gebruikt worden voor het opkweken van zaailingen en verspeende plantjes. Er bestaan vele modellen, maten en systemen bij allerlei winkels en ook online. Kijk bijv. eens bij zaadhandels (Van der Wal...?) of growshops. Nadeel is natuurlijk dat je voortdurend elektriciteit gebruikt als de temperatuur lager is.....

Elk onderscheid kent zijn randgevallen en onduidelijkheden...er zijn wat strepen getrokken waardoor de werkelijkheid wat makkelijker te overdenken valt. Mensen vullen een begrip verschillend en niet altijd consequent in. Als je weet wat een ander bedoelt, begrijp je elkaar goed. Anders veel kans op misverstanden. Dit versta ik er onder: Mest is wat dat je extra aan de tuin geeft als voedsel voor de planten. Kan dierenpoep zijn, uit de fabriek (kunstmest) of plantaardig. Wettelijk onderscheiden van "hulpstoffen" (bijv. kalk, gesteentemeel e.d.) die niet in de eerste plaats voeding zijn (maar daar toch ook een rol in spelen) Er zijn ook mensen die met mest alleen snelwerkende voeding voor planten bedoelen. Het woord mesten heeft iets van heel veel voeding geven...overvoeden bijna...zoals in "vetmesten van een varken"". Compost is verteerd organisch (normaal plantaardig, maar hoeft niet eens) materiaal, waarin zich complexe, moeilijk afbreekbare, verbindingen gevormd hebben en een voorfase van humus. Het eindproduct van een bepaald biochemisch proces. Niet alle verteerd organisch materiaal is compost. Lang vooral gezien als bodemverbeteraar en niet als voeding (mest). Daar wordt tegenwoordig nogal anders over gedacht. Ook de wet in Nederland ziet (blijkt uit linkje van Robo) compost als een soort mest. Dierlijke mest kan ook (mee) composteren en wordt dan compost. Heeft dan heel andere eigenschappen dan mest.

Met een flinke lading compost heb je de gewenste "boost" meteen al en bovendien langdurig. Een wat raar idee in mijn ogen dat de compost ondergespit in de grond zou moeten worden om sneller en beter te werken....lijkt me echt een misverstand dat het onder de grond moet, juist bovenop werkt het zo uitstekend (teeltlaag) ook naar de diepere plantenwortels, vooral ook omdat daar lucht en zuurstof komt...de wormen, bacterien en noodzakelijke schimmels storten zich meteen op dit feestmaal...dat is precies de bedoeling. NIET gaan spitten om die reden dus! Maar als je de tuin wil lager maken ("afgraven") doe je dat beter eerst en daarna pas de boost. Tot pakweg april is je tuin in rust....als je de komende maanden je tuin verder aanlegt is de bodem al behoorlijk in leven en voedend tegen dat we een half jaar verder zijn en je planten en bomen ermee gevoed gaan worden. Paardenmest zal op den duur ook wel verteren en wat composteren als je het in de tuin brengt. (Maar heel veel gaat vooraf verloren door uitspoelen en vervliegen... niet zo best voor het milieu ook om verse mest op je tuin te brengen daarom). Ik zou zeggen....koop dan een extra aanhangwagentje van die compost (daarin zijn de voedingsstoffen gebonden en opgeslagen!) in plaats van een flinke kwak mest direct op je tuin. Als je bodem goed is, door het vele organisch materiaal in de compost of oude mest, zullen die nieuwe bomen en struiken echt wel lekker gaan groeien Diverse tuinplanten/struiken/bomen hebben bovendien helemaal niet zo veel behoefte aan de stikstof die vrij veel in verse mest zit...ze groeien erdoor ongezond uit hun voegen of kunnen verbranden en trekken ziekten of belagers aan (bijv. luizen op een te sterk bemeste appelboom).... Compost is dus veel veiliger....kun je eigenlijk geen kwaad mee doen op kortere termijn en werkt jarenlang door. Wat er in paardenmest aan mogelijk schadelijke stoffen zit, kun je navragen bij de persoon waar je het van krijgt.... Krijgt een paard antibiotica, andere geneesmiddelen, wormkuur? Let ook op dat paardenmest heel veel onkruidzaad kan bevatten, tuurlijk afhankelijk van wat ze eten.

Compost altijd doen. (Hier gratis te halen bij gemeente of inderdaad te koop voor vergelijkbare prijzen) Zelf maken is een nog betere optie...je kunt het controleren en sturen....maar hebt pas volgend jaar een bruikbaar product. Niet gaan onderspitten echter!!!!! In een laagje bovenop leggen, als een dekentje is effectiever, beter voor je grond (en minder werk). Een keer (diepere) bodembewerking kan prettig zijn als een begin, maar doe het zo weinig mogelijk en best helemaal niet!! Als ik het goed begrijp is het een "gewone tuin" bij het huis (niet een productie-moestuin dus). Dan is paardenmest echt overkill...voor diverse planten ronduit te veel en te sterk! Paardenmest is overal links en rechts gratis te krijgen (mensen met paarden kost het geld om er van af te kunnen komen!) en het is een goede basis voor je tuin, maar bevat veel te veel voeding voor veel gewone planten (die grotendeels snel verloren gaat). Oude rijpe paardenmest (die een jaar of zo is verteerd) of paardenmest die je (met ander spul) composteert is wel heel geschikt....je kunt dat dan beschouwen als - misschien wat voedzamere - compost. Ook in een moestuin overigens is oude, tot een soort compost verteerde (paarden-)mest veel geschikter dan verse dierlijke mest, omdat ze veel zachter en geleidelijker werkt en de voedingstoffen er in is opgeslagen als een soort humus (eigenlijk een voorfase van humus). Mocht je oude, tot compost geworden (paarden)mest toevoegen aan je tuin, ook dan best als een deken bovenop. Het beschermt je grond, voedt het leven in je bodem en wordt gaandeweg vanzelf in je bodem opgenomen (Door bodemleven en schoffelen e.d.) Omdat de (wat) voeding er in langzaam en geleidelijk ter beschikking komt (ook door dat bodemleven) hoef je ook niet bang te zijn voor uitspoeling/vervliegen van de voedingstoffen die er in zitten. Overweeg ook eens wat je nu al zelf hebt door het schoonmaken van je tuin...bladeren, takken, groen enz....dat je al gratis bij de hand hebt dus, om je tuinbodem te verbeteren...door ermee te mulchen of het mee te composteren ontstaat er een soort kringloop, waar op den duur niet veel extra toevoeging van extra voeding meer nodig is. Verder ook opletten met paardenmest door soms geneeskundige behandeling van paarden: antibiotica, wormmiddelen....die aantoonbaar effect kunnen hebben op de groei van planten en ophopende residuen kunnen achterlaten.

Bedankt voor je genuanceerde reactie, Castenada.

Ik zie dat ook bij mijn alliums, Jorieke. Bieslook, chinese bieslook, oerprei, Egyptische ui, Welsh Union en bosuien....na bloeien gaan de planten snel achteruit, bloeien ze nog niet blijven ze lang fris. Volgend seizoen herleven ze wel weer meestal. Ik heb niet zo een gebieden met armere en betere grond om te vergelijken, maar ik denk dat het daarmee minder te maken heeft. (Dit soort min of meer vaste uien vragen niet zo heel veel aan rijke grond)

Tot hier toe ben ik niet zo enthousiast over bokashi. Zal uitleggen waarom. Ik heb het zelf niet gemaakt, maar wel met een aantal mensen bekeken en besproken die er serieus mee bezig zijn geweest. Wil er graag onbevooroordeeld naar kijken, omdat het blijkbaar in het oosten (Japan vooral) een traditionele bemestingstechniek is en daar dus lange tijd bijdroeg en misschien nog bijdraagt aan de voedselvoorziening. Daar van leren en goede elementen van overnemen kan natuurlijk een verrijking betekenen. Wil het daarom zeker niet afwijzen. Maar vind geen degelijk en goed onderbouwd houvast hiervoor. Maar....alle informatie die ik vind is meteen commercieel gekleurd (verbonden met producten, w.o. bacterieculturen, die je moet kopen en blijven kopen) en behoorlijk aanmatigend in toonzetting....een soort wondermiddel bijna, waarmee zowat alles kan worden opgelost en veel beter dan wat we nu doen. Grote beloften. Bovendien valt het me op dat de "noodzakelijke culturen" die je moet aanschaffen nogal onduidelijk en waarschijnlijk verschillend van afkomst en samenstelling zijn, er geen duidelijke norm en controle voor bestaat en dat de beschreven werkwijze die je moet toepassen steeds verschilt. Wat is de nu de "ware", de "goede" of "echte" bokashi? Met een aantal mensen die "het" wel serieus geprobeerd hebben geprobeerd om het in de praktijk te evalueren. Reukloos en schoon zijn de behaalde resultaten niet in tegenstelling tot de beloften. Het stinkt. Een slijkerig spulletje. In de tuin "doet" het aanvankelijk weinig en wordt het pas na een aantal weken/maanden zichtbaar in de bodem opgenomen. Misschien doen we "het" niet goed? Hebben we bij verkeerde leveranciers gekocht? Is het allemaal niet zo mooi als beloofd....? Anders dan bij (goed) composteren is bokashi een proces zonder zuurstof. (anaeroob.....deels een gisting) Geheel andere bacteriën zijn voor een omzetting/vertering van het keukenafval of tuinafval verantwoordelijk. Anaerobe omzetting wordt normaal als ongewenst beschouwd, omdat de vertering tot giftige verbindingen kan leiden. In ieder geval zullen in de bodem anaerobe bacteriën niet werkzaam/gunstig zijn...(misschien is de anaerobe omzetting op zich wel succesvol als bokashi goed verloopt? ) in de praktijk zullen in een verteerd product in de grond de gewone aerobe bacteriën het van de anaerobe moeten overnemen, wat betekent dat het een aantal maanden duurt voordat de omgezette voedingsstoffen van de bokashi werkwijze pas in de bodem toegankelijk/werkzaam worden. Op die manier zou bokashi in het beste geval wel kunnen, maar een omweg zijn t.o.v. van de technieken (zoals compostering of humusvorming in een bos e.d.) die hier ook traditioneel aanwezig zijn. Zonder degelijk onderzoek (dat ik helaas niet ken) naar de processen en een meer wetenschappelijke vergelijking met bijvoorbeeld zuurstofrijke omzetting (zoals composteren) ben ik nu gereserveerd. Volg even met belangstelling jullie ervaringen, Koolrabi en Castenada, en sta graag open voor degelijkere informatie dan hoe geweldig het is in Japan/het Oosten en grote beloften en aanspraken. Ook op dit forum al eerder uitgebreide gesprekken over plus en min van bokashi: https://www.moestuinforum.nl/topic/896-ervaringen-met-bokashi-emmers/ https://www.moestuinforum.nl/topic/3483-bokashi/

@ Aseel, Blijkt dat ik er nog ruim 40 heb. Maar als je verder niet reageert (bijv. PB-tje sturen) kan ik niets voor je doen....heb minstens toch een adres nodig. De hoeveelheid is te groot voor een brief. Moet dus als een pakje......vraag dan wel om vergoeding van de verzendkosten. Ze beginnen al flink uit te lopen, moeten zo snel mogelijk de grond in. Het is dus "nu of nooit"...voor jou of eventuele andere gegadigden. Anders gaan ze in de soep.