rorror

Nieuw-Zeelandse spinazie (Tetragonia expansa), in Vlaanderen vaak gewoon “Nieuw-Zeelandse spinazie”, in meer formele of Franstalige contexten ook tétragone cornue en in de Belgische bioteelt vaak Tetragon genoemd, is een interessant alternatief voor de soms lastige zomerteelt van gewone spinazie. Die laatste heeft immers de neiging om snel door te schieten en kiemt vaak moeizaam bij warm weer, terwijl Tetragonia juist goed bestand is tegen zomerse omstandigheden en daardoor een stabieler gewas oplevert in de warme maanden. In de keuken laat deze soort zich bovendien vrij flexibel gebruiken. Het is geen echte spinazie, maar je behandelt het culinair wel op een vergelijkbare manier, met enkele belangrijke verschillen in textuur en vochtgehalte. Zaaien Nieuw-Zeelandse spinazieZaai Nieuw-Zeelandse spinazie bij voorkeur ter plaatse. Nieuwzeelandse spinazie is gevoelig voor vorst en daarom kan je pas zaaien vanaf half mei. Wil je eerder zaaien dan mei, dan dien je Nieuw-Zeelandse spinazie voor de zaaien in potjes en deze eind mei uit te planten. Ter plekke in de volle grond is de werkwijze als volgt: Trek een ondiepe zaaigeul van zo’n 1 - 1,5 cm diepte en zaai de zaden dun uit. Bedek het zaaigeultje met goed verkruimelde tuingrond of gebruik een laagje fijne potgrond. Druk de grond aan zodat de grond contact maakt met de zaden. Indien nodig geef je water via een broes. Na opkomst laat je de zaailingen groeien en dun je de planten uit naarmate ze verder groeien (of beter gezegd oogst je de uitgedunde plantjes voor in de sla). Zorg dat je de sterkste zaailingen overhoudt. Dun uiteindelijk uit tot 50 cm tussen de plantjes om zo later grotere planten te krijgen. Spinazie groeit vrijwel overal maar optimaal is een bodem met voldoende voeding en water die niet te luchtig is. Het gewas kan ook prima in de halfschaduw geteeld worden. Bemesten Nieuw-Zeelandse spinazieEen basisbemesting met verteerde mest of compost is voldoende voor spinazie. Werk deze bemesting niet te diep in. Een toevoeging van een stikstofrijke mest als kippenmest mag maar overdrijf niet. De plant groeit in het begin wat traag. Laat je niet verleiden om bij te mesten, dit is normaal en de plant zal spoedig sneller gaan groeien. Teeltfase / Kenmerk Periode / Afstand Zaaien (binnenshuis) Maart - april Zaaien (direct buiten) Mei - juni (na laatste vorst) Uitplanten Mei - juli Plantafstand 60 - 80 cm Tussen rijen 80 - 100 cm Oogsten Juli - oktober (doorlopend tot eerste vorst) Standplaats Volle zon Bodem Zandige tot leemachtige, goed doorlatende, matig vruchtbare grond pH 6,0 - 7,5 Optimale temperatuur 18 - 25 °C Teeltduur 70 - 120 dagen (eerste oogst), daarna doorlopende pluk Planthoogte 30 - 100 cm (uitlopend bodembedekkend) Groeiwijze Kruipend en sterk vertakkend; heeft veel ruimte nodig Bladoogst Jonge scheuten en bladeren continu te oogsten Waterbehoefte Gemiddeld tot hoog; verdraagt droogte redelijk goed na inworteling Winterhardheid Niet winterhard; sterft af bij vorst Bijzonderheden Nieuw-Zeelandse spinazie is geen echte spinazie maar een warmteminnende bladgroente die goed tegen hitte en droge omstandigheden kan. Oogsten Nieuw-Zeelandse spinazieOogst de bladeren en jonge stengeltoppen. De plant vertakt zich na het oogsten sterk zodat meerdere malen geoogst kan worden. De opbrengst per plant kan vrij groot zijn. Het blad en stengeltoppen wordt op dezelfde manier als spinazie verwerkt en bewaard. Foto @Goudsbloempje2

De teelt van ijsbersla (lactuca sativa capitata) is te vergelijken met die van kropsla. Toch zijn er een aantal aandachtspunten om de teelt van ijsbersla tot een succes te maken. Een daarvan is het kiezen van de juiste rassen in het juiste seizoen. Soorten ijsbergslaIJsbergsla is verkrijgbaar in verschillende rassen die onderling verschillen in groeisnelheid, kropgrootte, resistenties en geschiktheid voor bepaalde seizoenen. De meeste rassen vormen de bekende stevige, compacte kroppen met knapperige bladeren, maar sommige zijn beter bestand tegen warmte of juist geschikt voor vroege teelten. Ras Type Eigenschappen Saladin voor- en zomerteelt Zeer populair ras voor de moestuin. Vormt middelgrote tot grote, stevige kroppen met dik en knapperig blad. Niet erg schietgevoelig. Great Lakes 118 voor- en zomerteelt Klassiek ijsbergslaras met grote, compacte kroppen. Knapperig blad en redelijk lang houdbaar na de oogst. Great Lakes 659 voor- en zomerteelt Selectie van Great Lakes met zware, gesloten kroppen en goede weerstand tegen doorschieten. Grazer Krauthäuptel 2 voor- en zomerteelt Historisch Oostenrijks ras met lichtgroene, knapperige bladeren en een subtiele rode bladrand. Goede weerstand tegen doorschieten. en ook geschikt als jonge bladgroente. Welk ras kiezen?Voor de meeste moestuinders zijn allroundrassen het meest geschikt, omdat ze een brede zaai- en oogstperiode hebben. Zaai je vroeg in het seizoen, kies dan een ras dat goed tegen koelere omstandigheden kan. Voor zomerteelten zijn warmtebestendige rassen aan te raden om het risico op doorschieten en losse kroppen te beperken. Door verschillende rassen te combineren en in etappes te zaaien, kun je gedurende een groot deel van het seizoen genieten van verse, knapperige ijsbergsla uit eigen tuin. Zaaien en planten ijsbergslaDe zaden van ijsbergsla ontkiemen het beste bij een temperatuur 15 graden. Zaai ijsbergsla vanaf januari binnenhuis en vanaf eind februari–maart in de koude kas en later gewoon buiten tot en met juli. Temperaturen warmer dan 20 graden zijn nadelig voor het ontkiemen en voor de verdere kropvorming (zie hieronder). Het is aan te raden om ijsbergsla in potjes voor te zaaien. Vul potjes, een zaaibakje of een zaaitray met zaaigrond en druk de grond licht aan. Leg de zaadjes met ruime tussenafstand op de grond en bedek de zaden met een dun laagje zaaigrond. Bevochtig indien nodig de zaaigrond met een vernevelaar, de grond mag niet uitdrogen. Na ongeveer een week komen de zaadjes uit. Zet de zaailingen nu op een lichte plaats. Als de zaailingen de eerste echte blaadjes ontwikkeld hebben verspeen je ze ieder individueel naar kleine potjes of een zaaitray met verse potgrond. Direct in de volle grond zaaien kan ook, dun dan tijdig uit. Na 3-4 weken kunnen de plantjes verhuizen naar hun difinitieve plaats in de volle grond. Dit is omstreeks maart t/m april als er geen kans meer is op nachtvorst. De plantafstand bedraagt zo’n 35-40 cm in elke richting. Tip Zaai elke 3 weken een aantal zaden om zo de oogst te kunnen spreiden. Foto door Petra IJsbergsla zaaien in etappes (doorzaaien)IJsbergsla wordt het beste niet in één keer gezaaid, maar in meerdere opeenvolgende zaaibeurten. Door iedere 2 à 3 weken een kleine hoeveelheid te zaaien, spreid je de groei en oogst over een langere periode. Deze methode voorkomt dat alle kroppen tegelijk oogstrijp zijn. In plaats daarvan kun je gedurende een groot deel van het seizoen regelmatig verse ijsbergsla oogsten. Bovendien verklein je het risico dat een volledige teelt mislukt door ongunstige weersomstandigheden, zoals hitte of langdurige regen. Door gespreid te zaaien maak je optimaal gebruik van de verschillende groeiperioden. IJsbergsla groeit het best bij gematigde temperaturen. Tijdens warme zomerperiodes kan de kropvorming minder goed verlopen en neemt de kans op doorschieten toe. Door meerdere zaaimomenten aan te houden, vergroot je de kans op een succesvolle oogst. Voorbeeld van een zaaispreidingVroege teelt (januari - maart) Zaaien binnenshuis of in een koude kas. De jonge planten worden beschermd tegen vorst en kunnen vanaf het voorjaar uitgeplant worden. Voorjaarsteelt (maart - mei) Zaaien in de koude kas of direct buiten zodra de omstandigheden gunstig zijn. Dit levert doorgaans de mooiste en stevigste kroppen op. Zomerteelt (mei - juli) Zaaien in de volle grond. Zorg tijdens warme perioden voor voldoende vocht, omdat droogte en hitte de kropvorming kunnen verstoren. Najaarsteelt (juli) De laatste zaaiingen van het seizoen. Deze planten groeien uit tot kroppen die in het najaar geoogst kunnen worden, wanneer de temperaturen weer gunstiger zijn voor de teelt. Door deze spreiding toe te passen, ontstaat een continue aanvoer van oogstklare ijsbergsla gedurende een groot deel van het tuinseizoen. Teeltfase / Kenmerk Periode / Afstand Zaaien (binnenshuis) Februari - april Zaaien (direct buiten) Maart - juli Uitplanten April - augustus Plantafstand 35 - 40 cm Tussen rijen 35 - 40 cm Oogsten Mei - oktober Standplaats Volle zon Bodem Vruchtbare, humusrijke, vochtvasthoudende maar goed doorlatende grond pH 6,0 - 7,0 Optimale temperatuur 15 - 20 °C Teeltduur 70 - 100 dagen Planthoogte 20 - 30 cm Kropvorming Ontstaat vanzelf; voldoende ruimte en gelijkmatige groei bevorderen stevige kroppen Waterbehoefte Regelmatig; grond constant licht vochtig houden om doorschieten en bittere smaak te voorkomen Winterhardheid Niet winterhard; gevoelig voor vorst Bijzonderheden Hoge temperaturen (> 25 °C) vergroten de kans op doorschieten en losse kropvorming VerzorgingIJsbergsla vraagt tijdens de groei om een gelijkmatige verzorging en een stabiele groei. De plant is gevoelig voor schommelingen in temperatuur en vocht, wat invloed kan hebben op de kropvorming. Geef ijsbergsla voldoende water en zorg ervoor dat de grond niet uitdroogt. Vooral tijdens warme periodes is regelmatig water geven belangrijk om stress en doorschieten te voorkomen. Geef bij voorkeur in één keer wat meer water in plaats van elke dag kleine beetjes, zodat het water dieper in de grond doordringt en de wortels dieper groeien. Vermijd echter dat de bodem langdurig nat of drassig blijft, omdat dit wortelrot kan veroorzaken. IJsbergsla groeit het beste op een luchtige, voedzame bodem die goed vocht vasthoudt maar ook voldoende draineert. Een te droge grond zorgt voor kleine, losse kroppen, terwijl te natte omstandigheden de groei kunnen remmen. Houd de grond rondom de planten vrij van onkruid. Onkruid concurreert met de sla om water, licht en voedingsstoffen, waardoor de groei kan achterblijven. Door regelmatig te wieden of oppervlakkig te schoffelen blijft de bodem luchtig en krijgen de planten voldoende ruimte om zich goed te ontwikkelen. Bij jonge planten is extra aandacht belangrijk, omdat deze gevoelig zijn voor droogte, vraatschade (zoals slakken) en concurrentie van onkruid. Zodra de planten groter worden en de bladeren elkaar gaan raken, wordt de bodem vanzelf beter bedekt en neemt onkruidgroei af. Kropvorming bij ijsbergslaBij ijsbergsla duurt de kropvorming langer dan bij gewone kropsla. De plant heeft meer tijd nodig om een stevige, gesloten krop te vormen. Wanneer je eerder oogst, kun je de bladeren ook al gebruiken; deze zijn dan nog jong en knapperig, maar de typische vaste krop is nog niet gevormd. De belangrijkste oorzaak van slechte of uitblijvende kropvorming is een te hoge temperatuur. Vooral in de zomer kan warmte ervoor zorgen dat de plant geen compacte krop vormt. In plaats daarvan blijft de sla open en richt de plant zijn energie op bladgroei. De bladeren krullen dan niet naar binnen en de krop blijft los. Om een goede kropvorming te stimuleren is het belangrijk om op het juiste moment te zaaien. Zaai bij voorkeur vroeg in het seizoen, zodat de krop zich kan ontwikkelen voordat de hoogste temperaturen in de zomer worden bereikt. Een teeltstart in het voorjaar (rond maart–april) geeft de beste kans op stevige kroppen. IJsbergsla oogstenIJsbergsla kan geoogst worden zodra de krop goed gesloten en stevig aanvoelt. Afhankelijk van het ras en de groeiomstandigheden is dit meestal ongeveer 10 tot 14 weken na het zaaien. Oogst de kroppen voordat ze doorschieten, omdat de kwaliteit dan snel achteruitgaat en de smaak bitter kan worden. Snijd de krop met een scherp mes vlak boven de grond af. Verwijder direct de buitenste bladeren als deze beschadigd of minder fris zijn. Oogst bij voorkeur tijdens droog weer, omdat natte kroppen gevoeliger zijn voor rot en minder lang houdbaar blijven. Voor de beste kwaliteit kun je ijsbergsla het beste in de ochtend oogsten, wanneer de plant nog stevig en vol vocht is. IJsbergsla is gevoelig voor hitte en schiet sneller door bij warme omstandigheden. Zorg er daarom voor dat de kroppen op tijd geoogst worden, vooral tijdens warme zomerperiodes waarin de kwaliteit snel kan teruglopen. IJsbergsla bewarenIJsbergsla is het lekkerst wanneer deze kort na de oogst wordt gegeten. In de koelkast blijft een krop ongeveer 5 tot 7 dagen goed. Bewaar de krop bij voorkeur ongewassen in de groentelade. Door de sla pas vlak voor gebruik te wassen, blijft deze langer knapperig en vers. Ijsbergsla bemestenIJsbergsla is een redelijk snelle groeier en heeft voldoende voeding nodig om een stevige, goed gesloten krop te kunnen vormen. Een goede teelt begint daarom met een vruchtbare en goed voorbereide bodem. Werk ruim voor het zaaien of uitplanten een organische basisbemesting door de grond, zoals goed verteerde compost of oude stalmest/verteerde mest. Dit verbetert niet alleen de voedingswaarde van de bodem, maar ook de structuur en het vermogen om vocht vast te houden. Een luchtige, humusrijke bodem is belangrijk voor een gelijkmatige groei en goede kropvorming. Ook koemest- of kippenmestkorrels kunnen worden gebruikt als aanvullende organische meststof. Deze geven geleidelijk voedingsstoffen af gedurende het groeiseizoen en ondersteunen een stabiele groei zonder pieken. IJsbergsla heeft vooral behoefte aan een evenwichtige bemesting. Een te hoge stikstofgift is uit den boze, omdat dit kan leiden tot te snelle, slappe groei. Hierdoor worden de planten gevoeliger voor ziekten, vormen ze minder stevige kroppen en neemt de kans op doorschieten toe, vooral bij warm weer. Bemesten vlak voor het zaaien of tijdens de teelt is meestal niet nodig wanneer de bodem goed is voorbereid. In een goed onderhouden moestuin met voldoende organische stof kan ijsbergsla doorgaans probleemloos groeien zonder extra bijbemesting. Doorzaaien van ijsbergslaDoorzaaien van ijsbergsla is een manier om gedurende een langere periode een continue oogst te krijgen, in plaats van één grote oogst in korte tijd. Hierbij zaai je elke paar weken een kleine hoeveelheid zaden in plaats van alles tegelijk. Omdat ijsbergsla relatief snel groeit maar gevoelig is voor warmte en doorschieten, helpt gespreid zaaien om te voorkomen dat je in één keer te veel kroppen hebt die tegelijk geoogst moeten worden. Je kunt vanaf het vroege voorjaar tot in de zomer doorzaaien, zolang de temperatuur niet te hoog oploopt. Zaai bij voorkeur in rijen of op een zaaibed en dun de jonge plantjes later uit zodat ze voldoende ruimte hebben om stevige kroppen te vormen. Door deze aanpak geniet je langer van verse, knapperige ijsbergsla uit eigen tuin. Zo kun je ijsbergsla doorzaaienBegin in het vroege voorjaar (of in een kas eerder) en zaai elke 2 tot 3 weken een klein rijtje of een paar zaadjes. Kies een zonnige plek met losse, voedzame grond die goed water doorlaat. Maak ondiepe geultjes van ongeveer 0,5–1 cm diep, strooi de zaden dun uit en bedek ze licht met aarde. Houd de grond vochtig, maar niet drassig, totdat de zaden ontkiemen (meestal binnen 1–2 weken). Wanneer de plantjes een paar blaadjes hebben, dun je ze uit zodat er ongeveer 25–30 cm tussen de planten zit. Zo krijgen ze genoeg ruimte om stevige kroppen te vormen. Herhaal dit om de paar weken, zodat je steeds nieuwe planten in verschillende groeistadia hebt en dus langer kunt oogsten. Foto @Beukwood Voorbeeld van doorzaaien van sla om elke paar weken te kunnen oogsten. Wat er mis kan gaanHoewel ijsbergsla goed te telen is, kunnen er in de praktijk verschillende problemen optreden. Deze hangen vaak samen met temperatuur, waterhuishouding, bodemomstandigheden of aantasting door plagen. Hieronder staan de meest voorkomende problemen en wat je eraan kunt doen. Doorslaan (bloemvorming)Een van de grootste problemen bij ijsbergsla is doorschieten of doorslaan. De plant gaat dan vroegtijdig bloeien in plaats van een stevige krop te vormen. Dit wordt vaak veroorzaakt door: Te hoge temperaturen (vooral boven 20 °C). Sterke schommelingen tussen koud en warm weer. Stress door droogte of slechte groeiomstandigheden. Te laat zaaien in het seizoen. Wanneer ijsbergsla doorschiet, wordt het hart van de plant hard en ontstaat er een bloemstengel. De bladeren worden dan vaak bitter en minder eetbaar. Voorkomen: Zaai op het juiste moment, kies geschikte rassen en voorkom groeistress door een gelijkmatige verzorging en voldoende water. Slechte kropvorming (losse kroppen)IJsbergsla vormt soms geen stevige, gesloten krop. In plaats daarvan blijft de plant open en los. Oorzaken: Te hoge temperaturen tijdens de groei. Onvoldoende licht. Te veel of te weinig water. Te weinig voedingsstoffen of arme bodem. Voorkomen: Zorg voor een luchtige, voedzame bodem en een gelijkmatige groei zonder extreme droogte of natte periodes. BladrandverbrandingBij ijsbergsla kunnen de bladranden bruin en droog worden, vooral in warm weer of bij snelle groei. Dit ontstaat door een verstoorde water- en calciumopname. Voorkomen: Geef regelmatig en gelijkmatig water. Vermijd grote schommelingen in vocht. Zorg voor een bodem die vocht goed vasthoudt maar niet te nat blijft. Insecten en aantastingDe meest voorkomende plagen zijn: Bladluizen - Zitten vooral in het hart van de plant en verzwakken de groei. Slakken - Eten jonge planten en bladeren aan. Schimmelziekten en rotBij ijsbergsla kunnen schimmelziekten en rot optreden, vooral bij langdurig nat weer, te natte grond of een te dichte beplanting. Dit uit zich vaak in zachte, waterige of verkleurde bladeren, soms beginnend in het hart van de plant. In ernstige gevallen kan de hele krop gaan rotten, waardoor de oogst verloren gaat. Voorkomen: Zorg voor voldoende plantafstand zodat lucht goed kan circuleren tussen de planten. Teel op een luchtige, goed doorlatende bodem die overtollig water snel afvoert. Geef bij voorkeur water aan de voet van de plant en vermijd water op het blad, vooral in de avond. Verwijder aangetaste planten tijdig om verdere verspreiding te beperken. Foto @geedee zie topic. Zelf zaad winnenZie de algemene pagina over sla onder het kopje zelf zaad winnen, waar de volledige uitleg over bloei, bestuiving en zaadwinning staat. Teeltcyclus (zaadteelt)Voor de volledige uitleg over selectie van planten, bloei en zaadvorming verwijzen we naar de pagina sla onder het kopje teeltcyclus (zaadteelt). Dorsen, schonen en bewaren van slazaadHet dorsen, schonen en bewaren van slazaad wordt uitgebreid behandeld op de pagina sla onder het kopje, dorsen, schonen en bewaren van slazaad. IJsbergsla in de keukenIJsbergsla is een frisse en knapperige groente die vooral gewaardeerd wordt om zijn stevige structuur en milde, licht zoete smaak. De krop bestaat uit dicht opeengepakte bladeren die ook na snijden lang knapperig blijven. Daardoor is ijsbergsla vooral geschikt voor rauwe bereidingen. Rauw gebruikIJsbergsla wordt vrijwel altijd rauw gegeten. Door de stevige structuur blijft de sla ook in salades lang krokant, zelfs wanneer er dressing wordt toegevoegd. De milde smaak maakt ijsbergsla een goede basis voor gemengde salades, bijvoorbeeld in combinatie met tomaat, komkommer of paprika. Ook in sandwiches, wraps en burgers wordt ijsbergsla veel gebruikt vanwege de knapperige bite die het toevoegt aan zachte of warme ingrediënten. Smaak en combinatiesDe smaak van ijsbergsla is mild en neutraal, waardoor het goed combineert met uiteenlopende ingrediënten. Het knapperige karakter past goed bij hartige producten zoals kip, kaas of spek, maar ook bij frisse en romige dressings. Omdat de smaak niet overheerst, wordt ijsbergsla vaak gebruikt als basisgroente in salades en koude gerechten. Gebruik per deel van de kropDe buitenste bladeren zijn iets steviger en kunnen eventueel worden gebruikt als “wrap” of basis voor gevulde hapjes. De binnenste bladeren zijn het meest mals en knapperig en worden het meest gebruikt in salades. Door de hele krop te gebruiken, kan ijsbergsla efficiënt worden verwerkt in de keuken. In warme gerechtenHoewel ijsbergsla vooral rauw wordt gegeten, kan het ook kort worden meegewokt in warme gerechten. Door de korte verhitting slinkt de sla snel en verliest het een deel van zijn knapperigheid, maar het kan wel een lichte, frisse groentesmaak aan roerbakgerechten of wraps geven. IJsbergsla bewaren en verwerkenIJsbergsla wordt het best zo vers mogelijk gebruikt. In de koelkast blijft een hele krop ongeveer 5 tot 7 dagen goed. Bewaar de sla bij voorkeur ongewassen en in zijn geheel, zodat de bladeren hun knapperigheid behouden. Na het snijden is ijsbergsla beperkt houdbaar en het beste direct te gebruiken in salades of koude gerechten. Gerelateerde forumtopicsIjsbergsla buiten kweken Ijsberg sla kropt niet langzaam Ijsbergsla great lakes 659 kiemt bijna niet Ijsbergsla in huis voorzaaien Wat zit er in mijn ijsbergsla Ijssla nu al eten nog geen krop

Andijvie (Cichorium endivia) vormt een losse krop en het blad kan zowel rauw als gestoofd gegeten worden. Andijvie is door zijn gevoeligheid voor doorschieten een echte herfstgroente. Tegenwoordig is er een keur aan nieuwe rassen en kan er ook in het voorjaar gezaaid worden. Soorten andijvieEr bestaat een groot aanbod aan andijvierassen en elk jaar worden er nieuwe rassen ontwikkeld met verbeterde eigenschappen, zoals betere kropvorming, minder gevoeligheid voor doorschieten en een hogere opbrengst. In Nederland zijn er verschillende rassen andijvie beschikbaar, die vooral verschillen in groeisnelheid, kropvorming, hittegevoeligheid en geschiktheid voor het seizoen. Hieronder een overzicht van veel geteelde rassen. Ras Type Eigenschappen Teeltperiode Nuance Breedbladig Stevige krop, licht geel hart, betrouwbare groei Voorjaar - zomer - herfst Wallonne Breedbladig Grover blad, stevige plant Zomer - herfst Nummer 5 (type) Breedbladig Ouder type, basis voor selecties Voorjaar - zomer Geante Maraîchère Breedbladig Sterk en winterharder type Herfst - winter Sacha Breedbladig Zachter blad, licht hart Herfst St. Laurent Krulandijvie Fijn gekruld blad, milde smaak Voorjaar - zomer - nazomer Foto @Patrijs Foto @Wortel Foto @Gitta Andijvie wordt grofweg onderverdeeld in twee hoofdtypen: breedbladige andijvie en krulandijvie. Beide behoren tot dezelfde soort (Cichorium endivia), maar verschillen duidelijk in uiterlijk, smaak en toepassing in de keuken. Breedbladige andijvie (escarole)Breedbladige andijvie, ook wel escarole genoemd, vormt een losse tot vrij gesloten krop met brede, licht gegolfde bladeren. De buitenste bladeren zijn groen van kleur, terwijl het hart vaak lichter geelgroen blijft. Dit type wordt het meest geteeld in Nederlandse moestuinen en is de andijvie die doorgaans gebruikt wordt voor stamppot. De bladeren zijn mals, bevatten weinig vezels en hebben een milde, licht bittere smaak. Kenmerken: Brede, relatief gladde bladeren. Vormt een duidelijke krop. Milder van smaak. Geschikt voor zowel rauwe bereidingen als stamppot en roerbakgerechten. Vaak beter bestand tegen wisselende weersomstandigheden. Krulandijvie (frisée) Foto @Aluapje Foto Capgros Foto Jonathan David Krulandijvie, ook bekend onder de Franse naam frisée, heeft sterk ingesneden en gekrulde bladeren. De plant vormt een lossere krop dan breedbladige andijvie en heeft een opvallend sierlijk uiterlijk. De smaak is doorgaans wat krachtiger en bitterder. Daarom wordt krulandijvie vooral gebruikt in salades, vaak in combinatie met zachtere slasoorten. Door het bleken van het hart ontstaan lichtere, zachtere bladeren met een mildere smaak. Kenmerken: Fijn ingesneden, sterk gekruld blad. Lossere groeiwijze. Uitgesproken, licht pittige en bittere smaak. Zeer geschikt voor salades. Decoratief uiterlijk. Welke andijvie kies je?Eigenschap Breedbladige andijvie Krulandijvie Bladvorm Breed en licht gegolfd Fijn ingesneden en gekruld Smaak Mild Sterker en bitterder Kropvorming Vrij gesloten Losser Gebruik Stamppot, koken, salade Vooral salade Bleken Meestal niet nodig Regelmatig toegepast Voor de meeste moestuiniers is breedbladige andijvie de eenvoudigste keuze. Wie graag bijzondere salades maakt of een decoratieve bladgroente zoekt, zal veel plezier hebben van krulandijvie. Beide typen kunnen op dezelfde manier worden gezaaid en geteeld. Andijvie zaaien en plantenMet geschikte rassen kan andijvie gedurende een groot deel van het jaar worden gezaaid, al blijft de herfstteelt de meest betrouwbare teelt. Zaai andijvie bij een temperatuur van 15-20 graden en kweek de plantjes ook op bij deze temperatuur. Hiermee wordt doorschieten (vormen van een bloemstengel) voorkomen. Dat betekent dat je omstreeks maart - mei binnenshuis of in de kas zaait en omstreeks juni - september buiten. Vul potjes, een zaaibakje of een zaaitray met zaaigrond en druk de grond licht aan. Leg de zaadjes met ruime tussenafstand op de grond en bedek de zaden met een dun laagje zaaigrond. Bevochtig indien nodig de zaaigrond met een vernevelaar, de grond mag niet uitdrogen. Na ongeveer een week komen de zaadjes uit. Zet de zaailingen nu op een lichte plaats. Als de zaailingen de eerste echte blaadjes ontwikkeld hebben verspeen je ze ieder individueel naar kleine potjes of een zaaitray met verse potgrond. Direct in de volle grond zaaien kan ook, dun dan tijdig uit. Andijvie kan uitgeplant worden vanaf april - september. Andijvie telen we bij voorkeur op een zonnig plekje. De groente vraagt een goed vochtvasthoudende grond met een goede structuur maar doet het verder op alle gronden goed. Vier of vijf weken na het zaaien kunnen de plantjes verplant worden naar de volle grond. De plantafstand bedraagt 35-40 cm in alle richtingen. Plant niet te diep. Andijvie zaaien in etappes (doorzaaien)Andijvie wordt het beste niet in één keer gezaaid, maar in meerdere opeenvolgende zaaibeurten. Door om de 2 à 3 weken een kleine hoeveelheid te zaaien, spreid je de groei en oogst over een langere periode. Deze methode zorgt ervoor dat niet alle kroppen tegelijk oogstrijp zijn. Hierdoor kun je weken tot zelfs maanden achter elkaar verse andijvie uit de tuin halen, in plaats van een grote piekoogst in één keer. Het maakt de oogst bovendien beter beheersbaar en vermindert verspilling. Door deze gespreide teelt aan te houden, kun je inspelen op verschillende seizoenen en groeicondities. Andijvie reageert namelijk sterk op temperatuur en daglengte, waardoor één enkele zaaiing vaak niet optimaal is voor een heel seizoen. Voorbeeld van een zaaispreidingVoorjaar (maart – mei) Zaaien onder glas of op een beschutte plek. Geschikt voor vroege teelten, waarbij jonge planten beschermd worden tegen kou en wisselende temperaturen. Zomer (mei – juli) Zaaien in de volle grond. Dit is de meest gebruikelijke periode voor snelle groei en een goede kropvorming, mits voldoende water beschikbaar is. Najaar (juli – augustus) Zaaien voor de herfstteelt. Deze planten profiteren van dalende temperaturen en leveren vaak stevige, goed gevormde kroppen op. Door deze spreiding toe te passen, ontstaat een continue aanvoer van oogstklare andijvie gedurende het hele seizoen. Foto @Beukwood Voorbeeld van doorzaaien van sla en andijvie om elke paar weken te kunnen oogsten. VerzorgingAndijvie vraagt tijdens de groei vooral om een gelijkmatige verzorging. De plant groeit het best in een vochtige, maar niet te natte bodem en heeft baat bij een stabiele groei zonder grote schommelingen. Geef andijvie regelmatig water, vooral tijdens warme en droge periodes. Het is beter om enkele keren per week royaal water te geven dan dagelijks kleine beetjes. Zo dringt het water dieper in de grond en worden de wortels gestimuleerd om beter te ontwikkelen. Vermijd echter dat de grond langdurig drassig blijft, want dat kan wortelproblemen en schimmelvorming veroorzaken. Daarnaast is het belangrijk om de bedden vrij van onkruid te houden. Onkruid concurreert met andijvie om water, licht en voedingsstoffen, waardoor de groei kan vertragen. Door regelmatig oppervlakkig te schoffelen of met de hand te wieden, blijft de bodem luchtig en de plant gezond. Bij jonge planten is extra aandacht nodig, omdat deze gevoeliger zijn voor droogte, slakken en concurrentie van onkruid. Naarmate de planten groter worden, sluiten de bladeren de bodem steeds meer af en neemt onkruidgroei vanzelf af. Teeltfase / Kenmerk Periode / Afstand Zaaien (binnenshuis) Februari - maart (voor vroege teelt) Zaaien (direct buiten) Maart - september Uitplanten April - september Plantafstand 35 - 40 cm Tussen rijen 35 - 40 cm Oogsten Vanaf mei tot november (afhankelijk van zaaitijd) Standplaats Volle zon tot lichte halfschaduw Bodem Vochtige, vruchtbare, humusrijke en goed doorlatende grond pH 6,0 - 7,5 Optimale temperatuur 15 - 22 °C Teeltduur 60 - 100 dagen Planthoogte 25 - 40 cm Bleken van bladeren 1 - 2 weken vóór de oogst mogelijk door de krop samen te binden (optioneel voor mildere smaak) Waterbehoefte Regelmatig; grond gelijkmatig vochtig houden Winterhardheid Beperkt vorstbestendig; lichte nachtvorst wordt vaak verdragen Andijvie bemestenAndijvie is een relatief snelle groeier en heeft daarom voldoende voeding nodig om een stevige, goed gevulde krop te vormen. De basis van een goede teelt begint bij een vruchtbare bodem. Werk ver van te voren een basisbemesting van goed verteerde mest of compost onder. Koemest- of kippenmestkorrels behoren ook tot de mogelijkheden. Bemesten voor het planten/zaaien, tijdens de groei en een zware stikstof bemesting zijn niet aan te raden. Werk ruim voor het zaaien of planten een organische basisbemesting in de grond, zoals goed verteerde compost of oude stalmest. Dit verbetert niet alleen de voedingstoestand van de bodem, maar ook de structuur en het vochtvasthoudend vermogen. Ook koemest- of kippenmestkorrels kunnen worden gebruikt als aanvullende organische meststof. Deze zorgen voor een geleidelijke afgifte van voedingsstoffen tijdens het groeiseizoen. Het is belangrijk om niet te overdrijven met bemesting, vooral niet met stikstofrijke meststoffen. Een te hoge stikstofgift kan zorgen voor snelle, slappe groei, waardoor de planten gevoeliger worden voor ziekten, minder goed houdbaar zijn en sneller doorschieten. Bemesten vlak voor het zaaien of tijdens de teelt is meestal niet nodig als de bodem al goed is voorbereid. Een evenwichtige bodem met voldoende organische stof is doorgaans voldoende om een gezonde andijvie-oogst te garanderen. Andijvie blekenMet de nieuwe generatie andijvie rassen is bleken veel minder nodig. Bleken van andijvie wordt gedaan om de krop malser en minder bitter te maken. De meest gebruikte methode is het bedekken van het hart van de plant met een bord, schaaltje, emmer of met een stukje touw afbinden, zie de afbeelding hieronder. Zie topic. Foto Wikipedia Andijvie oogsten en bewarenAndijvie kan geoogst worden zodra de krop voldoende omvang heeft bereikt. Afhankelijk van het ras en de teeltomstandigheden is dit meestal 8 tot 12 weken na het zaaien. Oogst de plant voordat deze doorschiet, omdat de bladeren dan bitterder worden en de kwaliteit afneemt. Snijd de krop met een scherp mes vlak boven de grond af. Verwijder direct beschadigde of vergeelde bladeren. Oogst bij voorkeur tijdens droog weer, omdat natte bladeren minder lang houdbaar zijn en gevoeliger zijn voor rot. Voor de beste smaak kun je andijvie vroeg in de ochtend oogsten. De bladeren zijn dan stevig en fris doordat de plant gedurende de nacht vocht heeft opgenomen. Andijvie kan lichte nachtvorst verdragen. Bij kans op vorst is het verstandig de planten af te dekken met vliesdoek. Langdurige of strenge vorst beschadigt de bladeren en kan ervoor zorgen dat de planten verloren gaan. Oogst daarom tijdig wanneer een periode van strenge vorst wordt verwacht. Andijvie bewarenAndijvie is het lekkerst wanneer deze kort na de oogst wordt verwerkt. In de koelkast blijft een krop ongeveer 3 tot 5 dagen goed. Bewaar de andijvie in de groentelade en was de bladeren pas vlak voor gebruik. Door de bladeren droog te bewaren blijven ze langer stevig en vers. Andijvie invriezenHeb je meer geoogst dan je direct kunt gebruiken, dan kun je andijvie invriezen. Was de bladeren, snijd ze eventueel kleiner en blancheer ze ongeveer 1 tot 2 minuten in kokend water. Koel de andijvie daarna direct terug in koud water, laat goed uitlekken en vries in porties in. Ingevroren andijvie is vooral geschikt voor stamppotten, soepen en andere warme gerechten. Voor gebruik in salades is ingevroren andijvie minder geschikt, omdat de structuur van het blad verloren gaat. Door de andijvie in porties in te vriezen kun je eenvoudig precies de hoeveelheid gebruiken die je nodig hebt. Wat er mis kan gaanHoewel andijvie relatief eenvoudig te telen is, kunnen er in de praktijk toch verschillende problemen optreden. Deze hangen vaak samen met weersomstandigheden, bodemkwaliteit of aantasting door plagen en ziekten. Hieronder vind je de meest voorkomende problemen en wat je eraan kunt doen. Doorschieten (bloemvorming)Een van de meest voorkomende problemen bij andijvie is doorschieten. Hierbij vormt de plant vroegtijdig een bloemstengel in plaats van een mooie krop. Dit gebeurt vooral bij: Te koude temperaturen tijdens de opkweek. Langdurige koude periodes gevolgd door warm weer. Te laat uitplanten of zaaien in een ongunstig seizoen. Zodra andijvie doorschiet, worden de bladeren bitter en taai en is de oogst minder geschikt voor consumptie. Zaai en kweek andijvie bij stabiele temperaturen (15–20 °C) en kies het juiste seizoen en ras. Lees meer of stel vragen hierover in dit topic. BladrandverbrandingBladrandverbranding is te herkennen aan bruine, verdroogde randen aan de bladeren, vooral in het hart van de plant. Dit wordt vaak veroorzaakt door een onregelmatige wateropname of een snelle groei. Voorkomen: Zorg voor een gelijkmatige vochtvoorziening. Vermijd periodes van droogte gevolgd door veel water. Zorg voor een goede bodemstructuur die vocht vasthoudt. Insecten en aantastingDe meest voorkomende plagen zijn: Bladluizen - Zitten vooral in het hart van de plant en verzwakken de groei. Slakken - Eten jonge planten en bladeren aan. Schimmelziekten en rotBij te natte omstandigheden of slechte luchtcirculatie kunnen schimmels of rot optreden. Dit uit zich vaak in zachte, verkleurde bladeren. Voorkomen Zorg voor voldoende plantafstand. Vermijd water op het blad in de avond. Teel op goed doorlatende grond. Zelf zaad winnenZelf zaad winnen van andijvie is een mooie manier om je favoriete ras te behouden en stap voor stap meer onafhankelijk te worden van zaden uit de winkel. Andijvie is een tweejarige plant: in het eerste jaar vormt ze een bladkrop, en in het tweede jaar schiet de plant door en vormt bloemen waaruit zaad kan worden gewonnen. Omdat andijvie relatief gemakkelijk bloeit en zaad vormt, is het een geschikte groente voor de beginnende zaadteler. Wel is het belangrijk om rekening te houden met mogelijke kruisbestuiving tussen rassen en om gezonde, typische planten te selecteren voor de zaadteelt. Zo zorg je ervoor dat de eigenschappen van het ras goed behouden blijven voor volgende generaties. Tip Andijvie is een tweejarige plant die in het eerste jaar blad vormt en in het tweede jaar bloeit. Voor zaadwinning laat je enkele gezonde planten doorschieten. Oogst het zaad zodra de bloemhoofdjes droog zijn. Bestuiving bij andijvieDe bloeiwijze van andijvie (Cichorium endivia) bestaat uit een hoofdje of capitulum. Dit hoofdje is opgebouwd uit kleine blauwe tot violetkleurige bloemen. Elke bloem is tweeslachtig, wat betekent dat ze zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsdelen bevat. Andijvie is in principe een zelfbestuiver, maar er bestaat wel een zekere neiging tot kruisbestuiving door insecten. Dat betekent dat stuifmeel van andere andijvierassen in sommige gevallen de bloemen kan bestuiven. Om ongewenste kruisbestuiving tussen verschillende rassen te voorkomen, is isolatie belangrijk. In de praktijk kan dit op twee manieren: Door rassen ruim van elkaar te telen (bij voorkeur honderden meters afstand). Of door gebruik te maken van gesloten insectengaas, zodat bestuivende insecten geen toegang hebben tot de bloemen. Omdat andijvie vooral als bladgroente wordt geteeld, is zuivere rasbewaring vooral belangrijk wanneer je zelf zaad wilt winnen. Let er bovendien op dat er in de directe omgeving geen andere bloeiende andijvierassen aanwezig zijn, omdat deze alsnog kunnen kruisen met de zaaddragers. Foto Wikipedia Teeltcyclus en werkwijze Tijdens het eerste groeijaar is selectie belangrijk. Kies alleen de beste en meest typische planten van het ras om later zaad van te winnen. Let hierbij op eigenschappen zoals bladvorm, kropvorming, kleur en groeikracht. Planten die al in het eerste jaar doorschieten of vroeg bloemstengels vormen, worden verwijderd. Deze eigenschap wil je niet doorgeven aan volgende generaties, omdat dit leidt tot steeds vroegere bloei en slechtere bladproductie. Voor de zaadteelt selecteer je idealiter 10 tot 15 sterke en gezonde planten om voldoende genetische variatie te behouden. In de herfst kunnen de bladeren eventueel nog geoogst worden voor consumptie, terwijl de wortels behouden blijven voor de overwintering. In zachte winters kunnen planten in de volle grond blijven staan. In koudere streken worden de wortels vaak vóór de winter gerooid. Hierbij worden de bladeren teruggesnoeid tot enkele centimeters boven de wortelhals. De wortels worden vervolgens ingekuild in vochtig zand of opgeslagen in potten op een koele, vochtige plaats. Een temperatuur van 0 tot 4 °C en een hoge luchtvochtigheid zijn hierbij ideaal om uitdroging te voorkomen. In het voorjaar worden de overwinterde planten opnieuw uitgeplant. Beschadigde of rotte wortels worden verwijderd en de gezonde planten krijgen na het planten voldoende water om goed aan te slaan. Vanuit deze planten ontwikkelen zich daarna hoge bloemstengels. Deze bloeistengels hebben vaak ondersteuning nodig om omvallen te voorkomen. Naarmate de zomer vordert, worden de zaden gevormd. Niet alle zaadhoofden rijpen tegelijk, waardoor meerdere oogstmomenten nodig zijn. Oogst de rijpe bloemhoofdjes daarom geleidelijk, zodra ze droog en pluizig beginnen te worden. Wacht niet te lang, want rijpe zaden vallen gemakkelijk uit. Eventueel kan de hele plant ook in één keer geoogst worden om na te rijpen op een droge, goed geventileerde plek. Laat het zaad daarna volledig nadrogen voordat het wordt schoongemaakt en opgeslagen. Dorsen, schonen en bewaren van zaadPas wanneer de zaadstengels volledig droog zijn, kan gestart worden met het dorsen. De zaden van andijvie (cichorei) zitten vaak stevig vast in kleine omhulsels en laten niet altijd vanzelf los, al kan een deel spontaan uitvallen wanneer ze goed rijp zijn. Om de zaden vrij te maken, worden de droge bloemhoofdjes eerst krachtig tussen de handen gewreven of licht stukgeslagen. Wanneer dit onvoldoende effect heeft, kan het zaadmateriaal verder worden bewerkt met hulpmiddelen zoals een deegroller of door voorzichtig te stampen. In hardnekkige gevallen kan zelfs kort malen in een kruiden- of koffiemolen worden toegepast, maar hierbij is voorzichtigheid nodig om het zaad niet te beschadigen of tot poeder te vermalen. Daarna wordt het mengsel gezuiverd door plantenresten en stof te verwijderen met behulp van zeven met verschillende maasgroottes. Zo blijft alleen het schone zaad over. Voor de laatste reiniging kan het zaad in een schaal of wanmand worden gedaan, waarna er zacht overheen wordt geblazen. De lichtere resten waaien weg, terwijl het zwaardere zaad achterblijft. Het droge, schoongemaakte zaad wordt vervolgens bewaard in een goed afgesloten zakje of pot. Voorzie het altijd van een label met soort, ras en oogstjaar. Door het zaad enkele dagen in de diepvriezer te bewaren, worden eventuele aanwezige insectenlarven geëlimineerd. Onder goede omstandigheden blijft andijviezaad ongeveer vijf jaar kiemkrachtig, en bij koele of vriesbewaring zelfs nog langer. Andijvie in de keukenAndijvie is een veelzijdige groente die op verschillende manieren kan worden gebruikt in de keuken. Afhankelijk van het ras en de leeftijd van het blad varieert de smaak van mild en zacht tot iets pittiger en licht bitter. Vooral jonge bladeren zijn geschikt om rauw te eten, terwijl oudere bladeren beter tot hun recht komen in warme bereidingen. Rauw gebruikJonge andijvie kan uitstekend rauw worden gegeten. In deze vorm blijft de knapperige structuur behouden en komt de frisse, licht bittere smaak het best naar voren. Vaak wordt andijvie gebruikt in gemengde salades, waarbij het goed samengaat met mildere slasoorten om de smaak in balans te brengen. Ook combinaties met fruit zoals appel of peer worden veel toegepast, omdat dit een frisse en zoete tegenhanger geeft aan de lichte bitterheid van de groente. In Frankrijk wordt andijvie (zowel scarole als frisée) vrijwel uitsluitend rauw gegeten als salade. Daarbij wordt de groente vaak gecombineerd met gebakken spekjes, wat zorgt voor een hartige, knapperige toevoeging aan de frisse, licht bittere smaak van de andijvie. Gekookt en gestoofdBreedbladige andijvie wordt vaak verwerkt in stamppot, waarbij de rauwe gesneden bladeren worden gemengd met aardappelpuree en eventueel spekjes. Door verhitting slinkt andijvie sterk, waardoor een grote hoeveelheid blad nodig is om een goed gevuld gerecht te krijgen. Daarnaast kan andijvie worden gestoofd met ui en knoflook, al dan niet met een scheutje room of boter voor een zachtere smaak. Ook in roerbakgerechten komt de groente goed tot zijn recht, waarbij korte verhitting zorgt dat de structuur deels behouden blijft. Foto @Gitta In soepen en ovengerechtenAndijvie is ook geschikt als ingrediënt in soepen en ovenschotels. In soepen zorgt de groente voor een zachte, groentige smaak die goed samengaat met andere seizoensgroenten. In ovengerechten kan andijvie worden gecombineerd met aardappel, kaas of gehakt, waarbij het tijdens het garen mooi samensmelt met de andere ingrediënten. In hartige taarten en quiches geeft andijvie een lichte, frisse toets die goed past bij romige vullingen en hartige smaken. Smaak en combinatiesDe smaak van andijvie laat zich goed combineren met verschillende ingrediënten. De lichte bitterheid past goed bij hartige en romige smaken zoals kaas, spek en room. Ook zoetere elementen zoals appel of rozijnen zorgen voor een mooi contrast. In warme gerechten versterken ui en knoflook vaak de smaak van de groente zonder deze te overheersen. Gebruik per leeftijd van het bladHet jonge hart van de plant is het meest mals en geschikt voor rauw gebruik, terwijl de buitenste bladeren steviger zijn en beter tot hun recht komen in gekookte of gestoofde gerechten. Door deze delen gericht te gebruiken, kan één krop andijvie op verschillende manieren in de keuken worden verwerkt. Andijvie wecken en inmakenAndijvie wordt van oudsher vooral vers gegeten, maar kan in sommige gevallen ook worden geconserveerd door in te maken of te wecken. Omdat andijvie een bladgroente is die veel water bevat, verliest ze bij langdurige verhitting snel structuur. Daardoor is het resultaat anders dan bij stevigere groenten zoals sperziebonen of wortelen. Voor het wecken wordt andijvie eerst kort gewassen en eventueel grof gesneden. Daarna wordt de groente meestal kort geblancheerd, zodat het volume afneemt en de bladeren beter in de pot passen. Vervolgens wordt de andijvie in schone weckpotten gedaan en afgevuld met kokend water of een lichte zoutoplossing. Daarna worden de potten volgens de weckmethode verhit en luchtdicht afgesloten. Na het wecken is de structuur van andijvie zachter en minder knapperig dan vers, maar de groente blijft wel langer houdbaar. Hierdoor is geweckte andijvie vooral geschikt voor warme gerechten zoals stamppot, stoofgerechten of soepen, waarbij de textuur minder belangrijk is. In de praktijk wordt andijvie minder vaak geweckt dan bijvoorbeeld sperziebonen of rode kool, omdat invriezen meestal eenvoudiger is en een beter eindresultaat geeft. Wecken is vooral interessant wanneer je een grote oogst wilt bewaren zonder gebruik van een vriezer. Zie ook het topic over andijvie wecken. Gerelateerde forumtopicsAndijvie Platte andijvie krop Waneer kan je andijvie oogsten? Andijvie schiet door nu oneetbaar?